Kürt Aydını, Hukukçu ve Siyasetçi: Kamuran Ali Bedirhan (1895-1978)
Cizreli Mir Bedirhan Bey’in torunu ve Kürt aydınlanma tarihinin önemli isimlerinden biri olan Kamuran Ali Bedirhan, hem siyasi mücadelesi hem de dil ve edebiyat alanındaki çalışmalarıyla tanınan çok yönlü bir şahsiyettir. Hukukçu kimliğinin yanı sıra gazetecilik, yazarlık ve akademisyenlik yapan Bedirhan, Paris’te Doğu Dilleri ve Medeniyetleri Enstitüsü’nde verdiği derslerle Kürt dilinin akademik dünyada tanınmasına katkıda bulunmuştur.
Ailesi ve Eğitim Hayatı
Kamuran Ali Bedirhan, 21 Ağustos 1895 tarihinde İstanbul’da dünyaya gelmiştir. Kürt aydınlarından Emin Ali Bedirhan’ın oğlu ve Latin harfli Kürt alfabesinin mimarı Celadet Ali Bedirhan’ın kardeşidir.
Eğitim hayatına Galatasaray Lisesi’nde başlayan Kamuran Ali, liseyi bitirdikten sonra İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden mezun olarak avukatlık mesleğine adım atmıştır. I. Dünya Savaşı ve sonrasındaki siyasi gelişmeler neticesinde kardeşiyle birlikte yurt dışına çıkan Bedirhan, eğitimini Avrupa’da sürdürmüştür. Almanya’da Münih Ludwig Maximilian Üniversitesi’nde hukuk eğitimine devam etmiş ve Leipzig Üniversitesi’ndeki çalışmalarının ardından doktorasını tamamlayarak “Dr.” unvanını almıştır.
Siyasi Mücadelesi ve Sürgün Yılları
Gençlik yıllarında ailesiyle birlikte siyasi faaliyetlerin içinde yer alan Kamuran Ali, 1918 yılında kurulan Kürdistan Teali Cemiyeti’nin kurucuları ve üyeleri arasında bulunmuştur. Cumhuriyetin ilanından sonra Kemalizm karşıtı tutumu ve o dönem verilen idam cezaları nedeniyle kardeşi Celadet ile birlikte 1923 yılında Almanya’ya gitmiştir.
1930’lu yıllarda yönünü Orta Doğu’ya çeviren Bedirhan, Suriye’ye yerleşerek Beyrut’ta avukatlık yapmaya başlamıştır. Burada kardeşi Celadet Ali Bedirhan’ın kurucusu olduğu Hoybun (Xoybûn) örgütüne katılmış ve Kürt kültür tarihinin mihenk taşlarından biri olan Hawar dergisinin yayımlanmasına destek vermiştir.
Kamuran Ali Bedirhan, yayıncılık faaliyetlerini 1942-1946 yılları arasında Beyrut’ta Kürtçe ve Fransızca olarak yayımlanan Roja Nû (Yeni Gün) dergisi ile sürdürmüş ve bu dergide önemli bir rol üstlenmiştir. Suriye’nin bağımsızlığını kazanmasının ardından buradaki siyasi ve mesleki hayatı sekteye uğrayınca, 1948 yılında Paris’e taşınmıştır.
Paris Yılları ve Akademik Çalışmalar
1948’de Paris’e yerleşen Kamuran Ali Bedirhan, burada hem akademik hem de diplomatik faaliyetlerine devam etmiştir. Paris’teki Doğu Dilleri ve Medeniyetleri Enstitüsü’nde (INALCO) ve Sorbonne Üniversitesi’nde öğretim görevlisi olarak çalışmış, Kürtçe dersler vermiştir.
1960’tan itibaren Molla Mustafa Barzani liderliğindeki Irak Kürtlerinin Avrupa sözcülüğünü üstlenen Bedirhan, Kürtler ile İsrail arasında ilişkilerin kurulmasında da rol oynamıştır. Ayrıca Paris yıllarında ünlü şair Nazım Hikmet ile tanışmış ve Nazım Hikmet, Kürt halkına dair düşüncelerini içeren bir mektubu 1961 yılında kendisine yazmıştır.
Kamuran Ali Bedirhan, 6 Aralık 1978 tarihinde Paris’te hayatını kaybetmiştir.
Eserleri
Kamuran Ali Bedirhan, hukuk, siyaset, dil bilgisi, edebiyat ve din alanlarında çok sayıda eser kaleme almıştır. Eserlerinin bir kısmı şunlardır:
Dil ve Gramer Çalışmaları:
• Xwendina Kurdî (Kürtçe Okuma, 1935)
• Elfabeya Kurdî (Kürt Alfabesi)
• Rêzana Zmanê Kurdî (Kürt Dil Bilgisi)
• Le Kurde Sans Peine (Kolay Kürtçe, 1953 – Paris)
• Langue Kurde (Kürt Dili, 1953 – Paris)
• Türkçe İzahlı Kürtçe Gramer (1977)
Edebiyat ve Şiir:
• Dilê Qurên Min (1923)
• Işık Karı (1935 – Berlin)
• Çarînên Xeyam (Ömer Hayyam’dan çeviri rubailer)
• Proverbes Kurdes (Kürt Atasözleri, 1937 – Paris)
Siyasi ve Diğer Eserleri:
• Der Adler von Kurdistan (Kürdistan Kartalı, 1937 – Berlin)
• Memorandum sur la situation des Kurdes (Kürtlerin Durumu Üzerine Muhtıra, 1948 – Paris)
• Tefsîra Quranê (Kürtçe Kur’an Tefsiri – 1940’larda yazılmış, 2020’de yayımlanmıştır)
• Edirne Sükutunun İç Yüzü (Celadet Ali Bedirhan ile birlikte)